Drewno małowymiarowe, oznaczane symbolem M, to w leśnej hierarchii surowiec o najmniejszych przekrojach, potocznie nazywany „drobnicą”. Choć kojarzy się głównie z gałęziami na opał, w ocenie brakarskiej podlega konkretnym regułom, które decydują o tym, czy trafi do przemysłu, czy do domowego pieca.
Oto wymagania jakościowo-wymiarowe dla iglastego drewna małowymiarowego.
1. Klasyfikacja wymiarowa
Głównym wyróżnikiem drewna małowymiarowego jest jego średnica mierzona w korze.
- Górna granica grubości: Średnica dolna (w grubszym końcu) nie może przekraczać 7 cm w korze.
- Dolna granica: Brak sztywnej dolnej granicy, o ile surowiec ma wartość użytkową (zazwyczaj przyjmuje się ok. 1–2 cm).
2. Podział na grupy jakościowe
W brakarstwie drewno małowymiarowe iglaste dzieli się na dwie główne kategorie:
M1 – Drobnica przemysłowa (tyczki i żerdzie)
To surowiec o wyższej jakości technicznej, wykorzystywany np. w rolnictwie, ogrodnictwie czy do produkcji płyt pilśniowych.
- Wymagania: Musi być zdrowe, w miarę proste i starannie okrzesane z gałęzi.
- Wady niedopuszczalne: Zgnilizna miękka, bardzo silne krzywizny uniemożliwiające obróbkę, zwęglenie.
M2 – Drobnica opałowa (tzw. gałęziówka)
Najpopularniejsza forma drewna M, często pozyskiwana w ramach tzw. samowyrobu (PKN – pozyskanie kosztem nabywcy).
- Wymagania: Minimalne. Ważne, aby drewno było ułożone w stosy (tzw. metry przestrzenne).
- Wady dopuszczalne: Zgnilizna (nawet zaawansowana), sinizna, silna krzywizna, obecność kory i mchu.
- Wymóg brakarski: Drewno nie może być zanieczyszczone ziemią, kamieniami ani drutem (co jest kluczowe przy późniejszym rąbaniu lub spalaniu).
3. Kluczowe parametry oceny brakarskiej
| Cecha | Drobnica M1 (Przemysłowa) | Drobnica M2 (Opałowa) |
| Stan zdrowotny | Zdrowe (dopuszczalna tylko zgnilizna twarda punktowa) | Dopuszczalna każda faza zgnilizny |
| Krzywizna | Dopuszczalna niewielka (jednostronna) | Bez ograniczeń (musi dać się ułożyć w stos) |
| Okrzesanie | Staranne (sęki obcięte równo z korą) | Zgrubne (gałęzie mogą być przycięte niedbale) |
| Zanieczyszczenia | Niedopuszczalne (piasek, błoto) | Niedopuszczalne (szczególnie metal i kamienie) |
4. Metody pomiaru i odbiórki
Pomiar drewna małowymiarowego iglastego niemal zawsze odbywa się w metrach przestrzennych (mp), ponieważ mierzenie każdej cienkiej gałązki z osobna byłoby syzyfową pracą.
- Pomiar stosu: Mierzy się długość, szerokość i wysokość stosu gałęziówki.
- Współczynniki zamienne: Aby dowiedzieć się, ile „czystego” drewna (m³) jest w stosie gałęzi, stosuje się bardzo niskie współczynniki, ponieważ między cienkimi patykami jest mnóstwo powietrza.
- Dla iglastej drobnicy opałowej (M2) standardowy współczynnik wynosi zazwyczaj 0,25.
- Oznacza to, że 1 mp (metr przestrzenny) gałęziówki to w rzeczywistości tylko 0,25 m³ czystej masy drzewnej.
5. Kontekst „samowyrobu”
Brakarz (często leśniczy lub podleśniczy) podczas odbioru drewna M2 od osoby prywatnej sprawdza przede wszystkim:
- Czy w stosie nie „ukryto” grubszego drewna (np. klasy S2 lub W), co byłoby próbą kradzieży surowca o wyższej wartości.
- Czy stos jest ułożony stabilnie i zgodnie z wymiarami podanymi w upoważnieniu.
Ciekawostka: Choć drewno M2 wydaje się najmniej wartościowe, z punktu widzenia ekologii lasu pozostawienie części drobnicy (zwłaszcza igliwia) na zrębie jest bardzo korzystne – rozkładające się igły oddają glebie cenne składniki odżywcze.