1. Klasyfikacja wymiarowa
Drewno wielkowymiarowe iglaste (sosna, świerk, jodła, modrzew, daglezja) to surowiec o średnicy górnej (bez kory) wynoszącej minimum 14 cm.
Podział na stopnie grubości (mierzone w połowie długości kłody):
| Stopień grubości | Średnica znamionowa (bez kory) |
| 1 | do 24 cm |
| 2 | 25 – 34 cm |
| 3 | 35 cm i więcej |
2. Klasyfikacja jakościowa (Klasy A, B, C, D)
Podczas oceny brakarskiej surowiec przypisuje się do jednej z czterech klas jakości. Klasa A to surowiec najwyższej jakości (bezwęzłowy), natomiast klasa D to drewno najniższej jakości, dopuszczające liczne wady.
Charakterystyka klas:
-
Klasa A (WA0): Drewno najwyższej jakości, przeważnie z dolnych części odziomkowych. Musi być proste, o minimalnym zbieżysku, praktycznie wolne od sęków otwartych.
-
Klasa B (WB0): Surowiec o średniej jakości. Dopuszcza się niewielką liczbę sęków zdrowych oraz małe krzywizny.
-
Klasa C (WC0): Surowiec ogólnego przeznaczenia. Dopuszczalne są sęki w większej ilości i rozmiarze oraz sinizna.
-
Klasa D (WD): Drewno o najniższych parametrach. Dopuszcza się zgniliznę (do określonych granic), duże krzywizny i liczne sęki (również nadpsute).
3. Główne wady uwzględniane w ocenie brakarskiej
Brakarz oceniający drewno analizuje szereg wad, które wpływają na obniżenie klasy jakościowej:
Sęki
To najważniejszy parametr. Ocenia się ich średnicę, stan (zdrowe, zepsute, wypadające) oraz rozmieszczenie.
-
W klasie A sęki są niemal niedopuszczalne (poza drobnymi sękami szpilkowymi w niektórych gatunkach).
-
W klasie D dopuszcza się sęki o bardzo dużych średnicach i sęki zepsute.
Krzywizna
Mierzona jest jako strzałka wygięcia w stosunku do długości kłody (wyrażana w cm na 1 mb).
-
Klasa A: dopuszczalna tylko minimalna krzywizna jednostronna.
-
Klasa D: dopuszcza dużą krzywiznę, w tym wielostronną (tzw. „esowatą”).
Zgnilizna i uszkodzenia biotyczne
-
Zgnilizna twarda i miękka: W klasach A i B jest niedopuszczalna. W klasie D dopuszcza się zgniliznę miękką (zazwyczaj do 1/3 lub 1/2 powierzchni czoła, zależnie od lokalnych warunków technicznych).
-
Chodniki owadzie: W klasach wyższych (A, B) niedopuszczalne są chodniki owadzie głębokie.
Inne wady:
-
Sinizna: Nie wpływa na wytrzymałość mechaniczną, ale drastycznie obniża estetykę. W klasie A niedopuszczalna, w C i D dopuszczalna bez ograniczeń.
-
Pęknięcia: Czołowe, boczne, mrozowe lub okrężne. Im głębsze i dłuższe pęknięcia, tym niższa klasa.
-
Skręt włókien: Ograniczany w klasach wyższych ze względu na późniejszą tendencję tarcicy do paczenia się.
4. Zasady pomiaru i odbiórki
Proces brakarski kończy się nadaniem sztuce drewna unikalnego numeru (płytka identyfikacyjna) oraz rejestracją w systemie.
-
Długość: Mierzona w metrach z dokładnością do 10 cm (zawsze w dół). Dodaje się tzw. nadmiar na przyżynkę (zwykle 5–10 cm), którego nie wlicza się do objętości.
-
Średnica: Mierzona w połowie długości kłody, w korze lub bez kory (jeśli w korze, stosuje się potrącenie na grubość kory zgodnie z tabelami).
-
Miąższość (objętość): Obliczana na podstawie średnicy znamionowej i długości przy użyciu tablic miąższości drewna okrągłego.
Ważna uwaga: W praktyce leśnej często stosuje się tzw. wybórkę, czyli proces optymalizacji cięcia dłużycy tak, aby uzyskać jak najwięcej surowca w wysokich klasach (np. odcięcie dolnej części jako WA0, a reszty jako WC0).